Ç I K T I !
SELAMÜN ALEYKÜM SİGARASI...
Osmanlı- Almanya İlişkilerinde Tütün ve Siyaset...
Değerli ve sevgili okuyucularım,
Ön kapakta gördüğünüz yedi minareli, üç şerefeli, kubbeli bina bir cami değildir. 1907-1909 yıllarında Almanya’nın Dresden şehrinde inşa edilmiş olan YENİDZE / YENİCE Sigara Fabrikası’dır. Evet yanlış duymadınız! Bu iki fotoğraftaki görkemli bina cami değildir, sigara fabrikasıdır. Üstteki tarihi fotoğraf 1910 yılında çekilmiş. Alttakini ise 2017 yılında ben çektim...
Selamün Aleyküm Sigarası Osmanlı’dan alınan Türk tütünüyle ilk kez Almanya’nın sigara üretim merkezi olan Dresden şehrinde, 1890 yılından itibaren üç ayrı fabrikada üretilmiş. Bu fabrikalar talebi karşılayamayınca 1907¬-1909 yıllarında inşa edilen, cami biçimindeki, Avrupa’nın en büyük ve en modern fabrikasında Selamün Aleyküm Sigarası üretilmiş...
Bu fabrikada daha sonra “MUHAMMET Orta Doğu’nun İncisi” ve “ENVER BEY” sigaraları da üretilmiş. Dresden’deki diğer sigara firmaları da ÖMER, FATİMA gibi İslamiyeti çağrıştıran markalarla sigaralar üretmişler...
Peki ama neden?
Müslümanların selamlaşma sözü nasıl sigara markası olur?
Dini isimler neden ticari rekabetin bir parçası haline gelir?
Ve bir sigara fabrikası neden cami mimarisiyle inşa edilir?
Bu sorular ilk kez 2017 yılında, Almanya’da, Bochum şehrinde Türkçe dersinde, 4. Sınıf öğrencilerimin masum ama sarsıcı sorularıyla karşıma çıktı:
“Öğretmenim, Selamün Aleyküm Sigarası olur mu? Günah değil mi?”
Ben de sizin gibi şaşırdım ve bu soruların peşine düştüm. Yıllar süren araştırmalarım beni Dresden’den İstanbul’a, İpek Yolu’ndan Berlin-Bağdat Demiryolu’na, saraylardan savaş meydanlarına uzanan büyük bir tarih yolculuğuna çıkardı. Başlangıçta küçük bir merak gibi görünen bu konu, zamanla Osmanlı-Almanya ilişkilerinin derinliklerine açılan geniş bir kapıya dönüştü...
Bu kitapta; Türk tütününün Avrupa’ya uzanan serüvenini, 1600’lerden sonra Avrupa’da yayılan “Türk modası”nı, Saksonya Kralı’nın kurduğu Yeniçeri ordusunu ve mehter takımını, Almanya’nın Osmanlı İmparatorluğu’na nüfuz etme siyasetini ve daha pek çok şaşırtıcı tarihsel gerçeği bulacaksınız...
Selamün Aleyküm Sigarası, sadece bir sigaranın hikâyesi değil; ticaretin, siyasetin, kültürün ve tarihin iç içe geçtiği büyük bir anlatıdır...
Bu kitap bir tarih kitabı değildir; Osmanlı–Almanya ilişkilerinin roman tadında, akıcı bir dille anlatıldığı belgesel bir eserdir.408 sayfa, bol resimli kitabım İstanbul’da Yeni Anadolu Yayınları (YAY) tarafından yayınlandı...
YAY yayınlarına ve emeği geçenlere çok teşekkür ederim...
Merakla ve hayretle okuyacak, okudukça şaşıracak, düşündükçe yeni sorular soracak, tarihe bambaşka bir gözle bakacaksınız. Çünkü bazen tarih, hiç beklemediğiniz bir yerden başlar… Bir sigara paketinin üzerindeki tek bir kelimeden bile.
Selamün Aleyküm!
Bochum, 25 Nisan 2026, Kemal Yalçın...
* Bu bir editöryal haberdir.
