ABD Başkanı Trump, Çin Devlet Başkanı Şi ve Rusya Devlet Başkanı Putin’in Çin’in Shenzhen kentinde Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği Teşkilatı (APEC) zirvesi kapsamında kameralar karşısında el sıkışması, sonra da yuvarlak masa etrafında bir araya gelmesi dünya çapında geniş yankı yarattı. Uluslararası ilişkilerde silahlanma, savaş ve gerilimin pik yaptığı bir dönemde ekonomik, askeri ve nükleer güç bakımından dünyanın en büyük üç ülkesinin lideri arasında yapılan görüşme, aynı zamanda pek çok alanda yeni pazarlıklara ve tartışmalara da kapı aralıyor...

Görüşmeye dair Alman basınında yer alan ayrıntılarda, Şi’nin hiçbir lidere yapmadığını yaparak, Trump’ı uçağın kapısında karşılaması öne çıkarıldı. Uçağın kapısında karşılama hamlesi ilk olarak Trump’tan gelmişti. Trump ve Şi’nin birbirine yaptığı “jest” aynı zamanda birbirlerine mahkumiyetlerinin bir işareti olarak okunabilir. Çelişkiler derin olmakla birlikte pek çok alanda kılıçlar henüz kınlarından çekilecek kadar keskin ve ölümcül darbeyi vuracak durumda değil. Bu nedenle nezaket üzerinden zaman kazanma, planlarını hayata geçirmeye öncelik veriliyor...

Trump’ın planlarının başında elbette Ukrayna savaşının bitirilerek Rusya ile ilişkilerin normalleşmesine giden yolu açma geliyor. Şi, izlediği politikayla Çin’i, ABD için Rusya’ya giriş kapısını açacak kilit haline getirdi. Bu nedenle Tayvan üzerinden Çin ile ilişkileri germe yerine, bu üçlü denklem üzerinden yeni bir zemin yaratmak Trump için daha öncelikli politika haline gelmiş görünüyor...

Putin ise Shenzhen zirvesiyle uluslararası diplomasi sahnesine güçlü şekilde geri döndü. Ukrayna’nın üçte birini elinde tutarak pazarlık masasında elini güçlendirdi. Keza, Rusya’nın sahip olduğu devasa petrol, doğal gaz ve nadir element kaynakları, ABD’yi Çin üzerinden ilişkileri normalleştirmeye zorluyor. Hatırlanacağı gibi, ABD kısa bir süre önce AB’nin yaptırım kararlarına rağmen Rusya’dan petrol almaya karar vermişti. Başka bir deyişle, AB’nin sert yaptırım kararları ABD duvarına çapmış, işlevsiz hale gelmişti...

Uluslararası Ceza Mahkemesi tarafından aranan Putin’in Ukrayna savaşından bu yana 21 ülkenin üyesi olduğu APEC zirvesine ilk kez katılması kendi başına önemli. Putin’in 14-15 Aralık’ta Miami’de yapılacak G20 zirvesine de katılması, aynı görüntüleri vermesi, etrafındaki izolasyonun kalktığı anlamına gelecek. Şimdiden, aynı zirvede Avrupalı liderler ile Putin arasında doğrudan görüşmelerin olacağına dair iddialar dolaşıyor...

Shenzhen’de 40 dakikadan fazla süren Trump-Putin görüşmesinin ana gündeminin Ukrayna olduğu, sonrasında yapılan açıklamalarda da görüldü. Trump’ın Şi ile birlikte Ukrayna savaşının bitirilmesi için Putin’i ikna etmek için çaba harcadığı anlaşılıyor...

Ukrayna’nın önemli bir gündem olduğu üçlü görüşmeye en sert tepkiyi Ukrayna Devlet Başkanı Zelenskiy verdi. Zelenskiy, Shenzhen’deki görüşmeyi “Yalta 2.0” olarak tanımlayarak, İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra ABD, İngiltere ve SSCB arasında yapılan Yalta görüşmelerine benzeterek, “Avrupa’nın kaderi üzerinde pazarlıkların yapıldığını” ileri sürdü...

Görüşmeler öncesinde Ukrayna’nın Kırım Köprüsü’nü bombalaması, Shenzhen görüşmesiyle aynı saatlerde Almanya, İngiltere ve Fransa’nın çağrısıyla 40 ülkenin katılımıyla Berlin’de “Gönüllüler Koalisyonu” toplantısının yapılması tesadüf olmasa gerek. Daha doğrusu, Avrupa’nın üçlü buluşmaya bir cevabı olarak okumak gerekiyor. Masanın dışında tutulan Avrupalı emperyalist devletler, kendilerinin dahil olmadığı bir pazarlık anlaşmasına itiraz etmeye devam edeceklerini böylece ilan etmiş oldular...

Shenzhen’de üç lider arasında neyin konuşulduğu, hangi alanlarda anlaşmaların sağlandığına dair herhangi bir bilgi olmadan “Yalta 2.0” benzetmesinin yapılması henüz erken. Putin ve Şi ile el sıkışan Trump, Avrupa’yı bir yana atmış değil. Tersine Avrupa’yı kendi planlarına dahil etmenin politikasını izlemeye devam edecek...

Buna rağmen, Shenzhen’den yansıyan görüntüler Avrupa’yı tedirgin etmiş durumda. Ukrayna savaşından sonra ilan edilen yaptırımlarla ekonomik darboğaza sokulup, rejim değişikliği hedeflenen Rusya’da istenilen sonuçlar elde edilemedi. Bu süreçte Rusya daha fazla Çin’e yaklaşırken, Rus pazarı görülmedik düzeyde Çin mallarına açıldı...

Daha önce Avrupa ile iyi ekonomik ilişkilere sahip Rusya, gelinen aşamada Çin için açık arayla en önemli ekonomik ortak haline geldi. Bu durum, Rusya’nın Avrupa ve ABD’nin yaptırımları karşısında ayakta kalmasının adeta can suyu oldu. Ukrayna savaşıyla Rus ekonomisi silah üretimi için askeri sanayiye yönelirken, Çin büyük ölçekte Rus petrolü ve doğal gazını satın almaya devam ederken, karşılığında sayısız ürünün tedarikçisi haline geldi. Çin’in Rusya pazarındaki etkisi büyüdü. Bu süreçte Rusya’nın Batı’ya olan bağımlılıkları azalırken, Çin ile ilişkiler derinleşti...

Sadece bu yılın ilk dokuz ayında, iki ülke arasındaki ticaret hacmi 214 milyar dolara çıktı. Bu rakam, geçen yılın aynı dönemine göre üçte bir daha fazla. Rusya’nın ithalat ihtiyacının yüzde 40’ını Çin temin ediyor. En fazla otomobil, makine ve elektronik ürünler ihraç ediliyor. Bu Avrupa tekellerinin boşaltmak zorunda kaldığı Rus pazarına Çin tekellerinin yerleştiği anlamına geliyor...

Özetle, Rusya-Çin ilişkileri derinleştikçe, ABD ve AB’nin devasa Rus pazarındaki gücü azaldı. Bu nedenle Trump’ın ilişkileri Çin üzerinden normalleştirmeye çalışmasının üç önemli hedefi bulunuyor...

Birincisi: Rus pazarını tek başına Çin’e bırakmamak.

İkincisi: Rus enerji kaynaklarını ve nadir elementlerini ABD tekelleri için uzun erimli olarak ucuza temin etmek...

Üçüncüsü: Rusya-Çin ilişkilerindeki yakınlaşmanın daha fazla derinleşmesinin önüne geçmek...

Bu üç durum gerçekleşmediği takdirde, baş rakip Çin’in ekonomik yükselişi devam edecek ve dünyanın en önemli enerji tedarikçisi ve askeri gücü Rusya ile kurduğu ve kuracağı ilişkiler dünyanın paylaşımındaki güç dengesinin Pekin’den yana ağır basmasına yol açabilir. Bu nedenle Shenzhen buluşmasının ABD’nin Çin üzerinden Ukrayna savaşını bitirerek Rusya ile ilişkileri normalleştirme yönünde önemli bir hamlesi olduğu söylenebilir. Bu durumda Ukrayna üzerinden Rusya’ya, Tayvan üzerinden Çin’e diş bileyen Avrupa’nın bütün olup bitenleri seyretmekten fazla bir seçeneği bulunmuyor...

KAYNAK  : Bu yazı Günlük Evrensel Gazetesi'nden alınmıştır...