Türkiye'nin “hak ettiği yer” söylemine bir itiraz...

Bir inşaat işçisi düşünün. İstanbul'da sabahın erken saatlerinde işe başlıyor. Gün boyu ağır koşullarda çalışıyor, alınteri döküyor. Akşam eve döndüğünde kazandığı ücret, çoğu zaman ailesinin temel ihtiyaçlarını karşılamaya bile yetmiyor...

Bursa'da çalışan bir otomotiv mühendisi düşünün. Türkiye'nin üretim gücüne, teknolojisine ve sanayisine katkı sunmak istiyor. Elektrikli araç dönüşümüne ayak uydurmaya çalışıyor; ancak bu dönüşümün gerektirdiği teknoloji yatırımları, araştırma-geliştirme çalışmaları ve üretim dönüşümü konusunda ciddi zorluklarla karşılaşıyor...

Denizli'de bir tekstil işçisi düşünün.Yıllardır üretimin içinde.Türkiye'nin ihracatına, ekonomisine ve istihdamına katkı sağlıyor. Ancak artan maliyetler, daralan siparişler ve ücretlerin alım gücündeki kayıp karşısında geleceğe güvenle bakamıyor...

Üç farklı insan, üç farklı sektör, ama ortak bir soru: Bu ülkenin büyümesinden, üretiminden ve sahip olduğu potansiyelden kim ne kadar pay alıyor?

Türkiye'de sık sık aynı cümleyi duyuyoruz: “Türkiye'nin potansiyeli büyük.”

Elbette büyük. Genç nüfusumuz, üretim kapasitemiz, coğrafi konumumuz, sanayi birikimimiz, tarım alanlarımız, doğal kaynaklarımız ve yetişmiş insan gücümüz var. Türkiye, doğru politikalarla çok daha güçlü bir ekonomik ve toplumsal yapıya ulaşabilecek imkanlara sahip...

Ancak artık şu soruyu sormak zorundayız: Bu potansiyel kimin hayatını değiştiriyor?

Çünkü bir ülkenin potansiyelinden söz etmek kolaydır. Asıl mesele, bu potansiyelin nasıl değerlendirildiği ve ortaya çıkan değerin toplum içinde nasıl paylaşıldığıdır...

Potansiyel, çalışanların hayatına yansımıyorsa, gençlere umut vermiyorsa, emeklilerin geçim sorununu çözmüyorsa, çiftçinin emeğinin karşılığını almasını sağlamıyorsa, o zaman bu söylem tek başına bir anlam ifade etmez. Hatta zamanla toplumun gerçek sorunlarını görünmez kılan bir teselli cümlesine dönüşür...

Sıkışıp kalmış bir ekonomi, sıkışıp kalmış hayatlar...

Türkiye ekonomisi büyüyor olabilir. Ancak büyümenin niteliği, bu büyümenin kimlere ne sağladığı ve toplumun hangi kesimlerinin bu süreçten yararlandığı çok daha önemli...

Ekim 2026'da yıllık enflasyon yüzde 29,77, aylık enflasyon ise yüzde 2,58 olarak açıklandı. İkinci çeyrekte ekonomi yıllık yüzde 2,3 büyürken, çeyreklik büyüme yüzde 1,1 oldu. BBVA Research'ün üçüncü çeyrek için yaptığı tahmin ise yıllık yüzde 2,7, çeyreklik yaklaşık yüzde 0,5 büyümeye işaret ediyor. Bu son rakamlar kesinleşmiş büyüme verileri değil, bir tahmindir...

Sektörel tablo da dikkat çekici ve vahim. İnşaat maliyetleri Ağustos 2026'da yıllık yüzde 29,59 arttı. Eylül ayında konut satışları geçen yılın aynı ayına göre yüzde 9,3 geriledi. Otomotiv sanayisinde ise yılın ilk dokuz ayında toplam üretim yüzde 6, otomobil üretimi yüzde 17 azaldı...

Bu göstergeler, Türkiye'nin önemli üretim sektörlerinde karşı karşıya olduğu maliyet, talep ve dönüşüm sorunlarını ortaya koyuyor...

Ancak ekonomiyi yalnızca büyüme oranlarıyla değerlendiremeyiz. Bir ülkenin ekonomik başarısı, insanların gündelik hayatında hissedilmelidir. Ücretler kiraya, gıdaya ve temel ihtiyaçlara yetişemiyorsa; emekli geçinemiyorsa; gençler geleceğini başka ülkelerde arıyorsa, büyümenin toplumsal karşılığını sorgulamak gerekir...

Sorun yalnızca ekonominin ne kadar büyüdüğü değildir. Sorun, yaratılan değerin kimler arasında ve hangi ölçülere göre paylaşıldığıdır...

Kamu kaynakları, rant ve toplumsal adalet...

Türkiye'nin ekonomik sorunlarını yalnızca dış koşullarla, küresel gelişmelerle veya geçmişten devralınan sorunlarla açıklayamayız. Elbette bunların etkisi var. Ancak kamu kaynaklarının nasıl kullanıldığı, yatırımların hangi önceliklere göre yapıldığı ve ekonomik kararların kimlerin yararına sonuçlandığı da en az bunlar kadar önemli...

Kamu kaynakları toplumun ortak değeridir. Bu kaynakların belirli çevrelere, ayrıcalıklı şirketlere veya siyasi yakınlık ilişkilerine göre dağıtılması, yalnızca ekonomik bir sorun değildir; aynı zamanda bir adalet sorunudur...

Üretime, eğitime, bilime, teknolojiye ve istihdama ayrılması gereken kaynakların rant ilişkileri içinde değerlendirilmesi, ülkenin geleceğinden çalmaktır...

İhalelerde şeffaflık, hesap verebilirlik, bağımsız denetim ve hukukun üstünlüğü olmadan sağlıklı bir ekonomik düzen kurulamaz. Ekonomik güven yalnızca rakamlarla değil, kurumlara duyulan güvenle de oluşur...

Bir ülkede insanlar çalışarak değil, ayrıcalıklı ilişkilere sahip olarak kazanmanın daha kolay olduğunu düşünmeye başlıyorsa orada ekonomik düzen kadar toplumsal değerler de zarar görüyor demektir...

Siyaset değişmeden ekonomi değişir mi?

Ekonomik sorunların çözümü, yalnızca teknik kararlarla mümkün değildir. Ekonomik politikalar aynı zamanda siyasi tercihlerin sonucudur...

Türkiye'de iktidar cephesinde 24 yılı aşkın süredir devam eden bir yönetimin oluşturduğu kurumsal ve siyasi ağırlık var. Bu kadar uzun süreli bir yönetimin ardından ülkenin geldiği noktayı değerlendirirken sorumlulukları görmezden gelemeyiz...

Ancak muhalefetin de kendi sorumluluğunu yerine getirmesi gerekiyor. Toplum yalnızca iktidarı eleştiren değil, aynı zamanda güven veren, çözüm üreten ve geleceğe ilişkin inandırıcı bir program ortaya koyan bir siyaset bekliyor...

Türkiye siyasetinde önemli bir değişim yaşandı. CHP'deki büyük bölünmenin ardından 91 milletvekiliyle kurulan Yeni Parti, TBMM'de ana muhalefet konumuna geçti. Meclisin güncel sandalye dağılımında Yeni Parti 90, CHP ise 44 milletvekiliyle temsil ediliyor...

Bu değişim, yalnızca siyasi aktörlerin yer değiştirmesi olarak görülmemeli. Asıl mesele, muhalefetin toplumsal sorunlara nasıl yaklaşacağı ve toplumun farklı kesimlerine nasıl bir gelecek önerisi sunacağıdır...

Siyasetin merkezinde yeniden emek, adalet, eşitlik, demokrasi ve insan onuru olmalıdır. İşçinin, emeklinin, çiftçinin, esnafın, işsizin ve gençlerin sorunları seçim dönemlerinde hatırlanan başlıklar olmaktan çıkarılmalıdır...

Nereden başlamalıyız?

Türkiye'nin sahip olduğu potansiyeli gerçek bir toplumsal refaha dönüştürmek için öncelikle bazı temel alanlarda kararlı bir değişime ihtiyaç var:

1. Üretimi ve emeği merkeze almalıyız. Ekonomik büyümenin temelini rant değil, üretim, teknoloji, bilim ve nitelikli istihdam oluşturmalı. Çalışanların üretilen değerden adil pay alması sağlanmalı...

2. Gelir dağılımındaki adaletsizliği azaltmalıyız. Ücretler, emekli aylıkları ve sosyal destekler insan onuruna yaraşır bir yaşamı mümkün kılmalı. Çalışmak yoksulluğun değil, insanca yaşamanın güvencesi olmalı...

3. Eğitime, bilime ve teknolojiye yatırım yapmalıyız. Gençlerin yeteneklerini geliştirebildiği, araştırmacıların özgürce çalışabildiği, üniversitelerin bilim üretebildiği bir düzen kurmalıyız. Gençler kendilerini ülkeden gitmek zorunda hissetmemeli...

4. Hukuku, demokrasiyi ve kurumları güçlendirmeliyiz. Şeffaflık, bağımsız yargı, hesap verebilirlik ve liyakat ekonomik güvenin de toplumsal adaletin de temelidir...

5. Siyaseti yeniden toplumun gerçek sorunlarıyla buluşturmalıyız. Siyasi rekabet, kişisel hesaplar ve güç mücadeleleri üzerinden değil, toplumun ihtiyaçlarına sunulan somut çözümler üzerinden yürümeli...

Bunlar birbirinden bağımsız hedefler değil. Birinin eksikliği diğerlerini de zayıflatır. Çünkü ekonomik kalkınma, demokrasi ve toplumsal adalet birbirini tamamlayan unsurlardır...

Sonuç: Potansiyel değil, pay!

Türkiye'nin ihtiyacı yeni bir potansiyel söylemi değil; emeği merkeze alan, üretilen değerin adil paylaşımını esas alan yeni bir ekonomik ve siyasi anlayıştır...

İnsanlar artık yalnızca ülkenin ne kadar büyüyebileceğini duymak istemiyor. Bu büyümenin kendi hayatlarına nasıl yansıyacağını bilmek istiyor. İşçi emeğinin karşılığını, emekli insanca yaşamayı, genç geleceğe güvenle bakmayı, çiftçi ürettiğinin karşılığını almayı istiyor...

Bir ülkenin başarısı, yalnızca ekonomik göstergelerin yükselmesiyle ölçülemez. O ülkede insanların nasıl yaşadığına, ne kadar güvende olduğuna, emeğinin karşılığını alıp almadığına ve geleceğe umutla bakıp bakamadığına bakmak gerekir...

Sorun yalnızca daha fazla üretmek değil, üretilen değeri adil paylaşmaktır. Mesele yalnızca büyümek değil, insan onuruna yaraşır bir yaşamı herkes için mümkün kılmaktır...

Bir ülkenin gerçek zenginliği, sahip olduğu kaynakların büyüklüğüyle değil, bu kaynaklarla insanlarına nasıl bir hayat sunduğuyla ölçülür...

Çünkü kalkınmanın amacı ekonomi değil, insandır...

Nihai ölçü insandır...

*Sendikacı Yazar...