Enver ŞAT yazdı...
[email protected]

Kapitalizmde üretimin yönünü belirleyen temel ölçü kârdır. İnsanların neye ihtiyaç duyduğundan önce, hangi işten ne kadar para kazanılacağı hesaplanır. Sermaye de bu hesabın gösterdiği yere yönelir...

Üstelik kazandığıyla yetinemez. Rekabet, daha fazla yatırım yapmayı, pazarını genişletmeyi, rakibini geride bırakmayı dayatır. Eski cep telefonlarındaki yılan oyununu hatırlayın. Önüne gelen parçaları yuttukça uzayan yılanın hareket alanı giderek daralırdı. Sermaye de büyürken küçük işletmeleri yutar, pazarları ele geçirir. Ancak onun büyümesinin bedelini yalnızca rakipleri ödemez. İşçiler, üreticiler ve doğa da öder...

Sanayi Devrimi’nden bu yana sermaye giderek yoğunlaştı ve merkezileşti. Yerel ve bölgesel pazarları aşan büyük şirketler, uluslararası tekellere dönüştü. Bugün aynı sermaye grubu bankacılıkta, enerjide, otomotivde ve madencilikte küresel bir güç olarak karşımıza çıkabiliyor. Bir alandaki kazancını başka bir alandaki egemenliğini büyütmek için kullanıyor...

Enerjide yaşanan dönüşüme de bu açıdan bakmak gerekiyor...

Sermaye, uzun yıllar kömürün, petrolün ve doğal gazın kaymağını yedi. Bu kaynakların çıkarılmasından taşınmasına, işlenmesinden satışına kadar her aşamayı kazanç alanına dönüştürdü. Hava kirliliğinin, meslek hastalıklarının ve iklim krizinin maliyeti ise toplumun sırtına yüklendi...

Şimdi küresel ısınma, fosil yakıtlardan uzaklaşmayı zorunlu kılıyor. Ulaşımda, ısınmada ve sanayinin birçok alanında elektriğin payının artırılması gerekiyor. Bu elektriğin de giderek yenilenebilir kaynaklardan sağlanması gerekiyor...

Sermaye bu dönüşümde yeni pazarlar görüyor: Güneş panelleri, rüzgar türbinleri, bataryalar, şarj istasyonları, elektrik şebekeleri…

Petrol satarken kazananlar, elektrikli otomobilin şarjından da kazanmak istiyor. Yakıt deposunun yerini batarya aldığında, kazanç zincirindeki yerini korumaya çalışıyor...

Bunun somut örnekleri var. Koç Grubuna ait TÜPRAŞ, rafinericilik faaliyetlerini sürdürürken bünyesindeki Entek aracılığıyla yenilenebilir elektrik üretiminde de yer alıyor. Şirketin kendi açıklamaları, mevcut varlıkların kârlılığıyla yeni enerji yatırımlarını aynı strateji içinde ele aldığını gösteriyor. Sermaye açısından eski kazanç alanıyla yenisi bir süre yan yana yürüyebiliyor...

Bu nedenle bir şirketin güneşe yatırım yapması, kömürden hemen vazgeçeceği anlamına gelmiyor. Her ikisi de kazandırıyorsa her ikisini de sürdürebiliyor...

Antalya’da devam eden COP31’in ortak ve destekçi listelerine de bu gözle bakılmalı. Resmî listede Koç Holding “küresel iş ortağı”, Sabancı Holding “elektrifikasyon ortağı”, Cengiz Holding ise “uygulama ortağı” olarak yer alıyor. Limak ve IC Holding de “iklim destekçileri” arasında bulunuyor...

Oysa Limak ve IC İçtaş ortaklığı, linyitle çalışan Yeniköy ve Kemerköy termik santrallerinin sahibi...

Bir tarafta kömürden elektrik üretmek, diğer tarafta iklim zirvesine destek vermek… Kâr hesabı penceresinden bakıldığında bu birliktelik şaşırtıcı değil. Fosil yakıtlardan gelir elde edilirken dönüşümün açacağı pazarlarda da yer tutmak isteniyor. Sponsorluk ise şirketlere kendilerini iklim çözümünün parçası olarak sunabilecekleri bir vitrin sağlıyor...

Sermayenin eğilimini biraz abartarak anlatırsak, elinden gelse sıcak yerde gölgeyi, bulutlu yerde güneşi satar. İnsanlara oksijeni, bitkilere karbondioksiti pazarlamanın yolunu arar...

Bu sözün gündelik hayatta karşılığı da var. Bir köydeki su kaynağı şirketin şişesinde marketin rafına geldiğinde, o köyün halkı bile kendi suyuna müşteri olabiliyor. Güneş ve rüzgar için de benzer bir soru önümüzde duruyor: Herkesin yararlanabileceği doğal kaynaklar, kimlerin gelir kapısına dönüşecek?

Yenilenebilir enerjiye geçişi savunmak zorundayız. Ama panelin ve türbinin varlığı tek başına toplumsal adaleti sağlamaz. İşçinin güvencesiz çalıştırıldığı, tarım alanının zarar gördüğü, elektriğin halkın bütçesini zorladığı bir düzende dönüşümün kazancı yine belli ellerde toplanır...

Bunun alternatifi, toplumcu ve kamucu bir enerji düzenidir...

Yakıt değişirken mülkiyet ve kazanç düzeni aynı kalırsa, yeni teknolojilerin faturası da halka çıkarılır...

Güneşi ve rüzgarı ortak yaşamımızı iyileştirmek için kullanacak bir düzen kurmak ise bizim elimizde...

KAYNAK: Evrensel Gazetesi...